Hoofdelijke aansprakelijkheid binnen de fiscale eenheid btw (art. 43 IW)

Elk lid van een fiscale eenheid omzetbelasting is hoofdelijk aansprakelijk voor de volledige btw-schuld van de gehele eenheid, op grond van artikel 43 van de Invorderingswet 1990. Het maakt niet uit welk lid de schuld feitelijk heeft veroorzaakt: de Belastingdienst kan iedere maatschappij binnen de eenheid aanspreken voor het volledige bedrag. Dit is het belangrijkste nadeel van de fiscale eenheid btw.

Wat houdt de hoofdelijke aansprakelijkheid precies in?

Zodra de fiscale eenheid bestaat, geldt zij voor de btw als één ondernemer. Ontstaat er een btw-schuld, bijvoorbeeld door een naheffingsaanslag of een niet-betaalde aangifte, dan is die schuld een schuld van de eenheid als geheel. Artikel 43 IW 1990 bepaalt dat elk onderdeel van de eenheid hoofdelijk aansprakelijk is voor die schuld. De Belastingdienst hoeft niet eerst bij het lid aan te kloppen dat de schuld heeft veroorzaakt; zij kan direct verhaal zoeken bij elk ander lid.

Voorbeeld: Holding B.V., Werk B.V. en Vastgoed B.V. vormen samen een fiscale eenheid btw. Werk B.V. heeft een naheffingsaanslag van € 80.000 opgelegd gekregen, maar gaat failliet voordat zij kan betalen. De Belastingdienst kan het volledige bedrag verhalen op Holding B.V. of Vastgoed B.V., ook al hebben zij niets met de onderliggende transactie te maken.

Vanaf wanneer geldt de aansprakelijkheid, en wanneer eindigt zij?

De aansprakelijkheid geldt zodra en zolang een onderdeel deel uitmaakt van de fiscale eenheid. Omdat de eenheid van rechtswege ontstaat zodra aan de financiële, organisatorische en economische verwevenheid is voldaan, kan de aansprakelijkheid al bestaan vóórdat de inspecteur een beschikking heeft afgegeven. De beschikking bevestigt het bestaan van de eenheid, maar creëert de aansprakelijkheid niet zelfstandig. Lees meer over dit verschil in Fiscale eenheid btw van rechtswege.

De aansprakelijkheid eindigt in beginsel op het moment dat een lid feitelijk niet langer verweven is met de andere leden, dus als de financiële, organisatorische of economische verwevenheid wegvalt. Belangrijk: dit gebeurt niet automatisch zichtbaar voor de Belastingdienst. Meld het einde van de verwevenheid of het vertrek van een lid daarom altijd aan het belastingkantoor, zodat de tenaamstelling en de aansprakelijkheid formeel worden aangepast. Zonder melding loopt u het risico dat de Belastingdienst u nog langer als onderdeel van de eenheid beschouwt dan feitelijk het geval is.

Waarom is dit het belangrijkste nadeel van de fiscale eenheid btw?

Anders dan bij veel andere fiscale keuzes kunt u de hoofdelijke aansprakelijkheid niet uitsluiten door een interne afspraak tussen de leden. Een onderlinge vrijwaring of bijdrageregeling regelt hoogstens de verdeling van de schade ná verhaal door de Belastingdienst, maar verandert niets aan het recht van de Belastingdienst om ieder lid voor het geheel aan te spreken. Voor groepen met een financieel zwakker onderdeel, bijvoorbeeld een vastgoed-BV met beperkte liquiditeit naast een winstgevende werkmaatschappij, is dit een reëel risico dat u vooraf moet afwegen tegen de administratieve voordelen van de fiscale eenheid.

Hoe beperkt u de blootstelling in de praktijk?

• Meld wijzigingen tijdig. Verandert de groepsstructuur, bijvoorbeeld door verkoop van een deelneming of het wegvallen van de gezamenlijke leiding, meld dit dan direct bij de Belastingdienst. Hoe eerder de verwevenheid formeel is beëindigd, hoe korter de periode van aansprakelijkheid voor toekomstige schulden.
• Houd de btw-positie van elk onderdeel inzichtelijk. Monitor per lid of er tijdig en juist aangifte wordt gedaan en of de btw daadwerkelijk wordt afgedragen. Hoe eerder u een probleem signaleert, hoe kleiner de kans op een naheffingsaanslag die de hele eenheid raakt.
• Overweeg interne bijdrageafspraken. Die regelen weliswaar niet de aansprakelijkheid jegens de Belastingdienst, maar wel de onderlinge verdeling van de last als een lid daadwerkelijk wordt aangesproken voor een schuld die een ander lid heeft veroorzaakt.
• Weeg de eenheid af tegen losstaand ondernemerschap. Is de administratieve vereenvoudiging beperkt en is een lid financieel kwetsbaar, dan kan het soms verstandiger zijn de verwevenheid actief te vermijden of te beëindigen, bijvoorbeeld door de organisatorische verwevenheid te doorbreken.

Hoe verhoudt dit zich tot de beschikking?

De beschikking fiscale eenheid legt vast dat de inspecteur de verwevenheid erkent, en werkt naar de toekomst. Zij regelt ook de tenaamstelling van de eenheid: wie namens de eenheid aangifte doet en op wiens naam de aanslagen worden gesteld. De aansprakelijkheid van artikel 43 IW 1990 staat daar los van en volgt uit het bestaan van de eenheid zelf, niet uit de beschikking. Ook zonder beschikking, dus in de periode dat de eenheid al wel van rechtswege bestaat maar nog niet formeel is vastgesteld, geldt de hoofdelijke aansprakelijkheid al.

Veelgestelde vragen

Kan ik de hoofdelijke aansprakelijkheid contractueel uitsluiten?

Nee, niet richting de Belastingdienst. Een interne overeenkomst tussen de leden kan de onderlinge verdeling van de schade regelen, maar de Belastingdienst kan nog steeds elk lid voor de volledige schuld aanspreken.

Blijf ik aansprakelijk voor schulden die zijn ontstaan nadat ik ben uitgetreden?

Nee, voor schulden die ontstaan nadat de verwevenheid feitelijk is geëindigd en dit ook formeel is gemeld, bent u in beginsel niet meer aansprakelijk. Voor schulden uit de periode waarin u wel lid was, blijft de aansprakelijkheid in de regel bestaan.

Geldt de aansprakelijkheid ook als ik zelf nooit een fout heb gemaakt?

Ja. De hoofdelijke aansprakelijkheid is niet gekoppeld aan schuld of verwijtbaarheid van het aangesproken lid. Zij volgt automatisch uit het lidmaatschap van de fiscale eenheid.

Volgende stap

Wilt u weten of uw groep aan de verwevenheidseisen voldoet en hoe u dit risico in de verzoekbrief documenteert? Lees eerst Verwevenheid bij de fiscale eenheid btw en Fiscale eenheid btw van rechtswege. Gebruik daarna onze tool om de verzoekbrief op te stellen. Twijfelt u tussen VPB en btw? Lees Fiscale eenheid VPB of btw: wat is het verschil?.