Fiscale eenheid verbreken (ontvoeging): zo werkt het

Een fiscale eenheid VPB verbreken kan op twee manieren: op verzoek van de betrokken maatschappijen of van rechtswege. Ontvoeging heeft directe gevolgen voor aansprakelijkheid, verliesverrekening en lopende intragroepstransacties. Hieronder de regels op een rij.

Wanneer eindigt de fiscale eenheid van rechtswege?

De fiscale eenheid eindigt automatisch op grond van artikel 15 Wet Vpb 1969 als niet langer aan de vereisten wordt voldaan. De meest voorkomende situaties:

• De moeder zakt onder de 95%-grens doordat zij aandelen verkoopt of verdunt (artikel 15 lid 1 Wet Vpb).
• De dochter wordt verkocht aan een derde: de moeder heeft op het moment van overdracht niet langer 95%.
• Een van de maatschappijen verplaatst haar feitelijke vestiging naar het buitenland.
• De rechtsvorm van een dochter verandert en valt niet meer onder de toegelaten vormen (BV of NV).

In al deze gevallen eindigt de eenheid per de dag waarop het vereiste ophoudt te bestaan. Er is geen verzoek nodig.

Hoe vraagt u zelf ontvoeging aan?

Wilt u de fiscale eenheid beëindigen terwijl u nog aan alle vereisten voldoet, dan dient u een schriftelijk verzoek in bij de Belastingdienst. U kunt de ontvoeging laten ingaan per een zelfgekozen datum, mits u het verzoek tijdig indient. De ontvoeging werkt in principe niet terug; de gekozen datum is de datum van het verzoek of later.

Voorbeeld: BV Moeder wil BV Dochter per 1 januari 2027 ontvoegen om haar te verkopen. Het verzoek moet voor die datum bij de Belastingdienst zijn. Rondom jaareinde is dit tijdkritisch: dien het verzoek ruim vóór 31 december 2026 in om de gewenste datum te halen.

Wat zijn de fiscale gevolgen van ontvoeging?

Artikel 15ai: afrekening over stille reserves

Als activa binnen de fiscale eenheid zijn overgedragen tegen een prijs onder de marktwaarde, en een van de betrokken maatschappijen verlaat binnen zes jaar de eenheid, dan worden de stille reserves op die activa alsnog belast op grond van artikel 15ai Wet Vpb 1969. Dat noemen we de 15ai-sanctie.

Voorbeeld: BV A droeg op 1 maart 2024 een machine met een boekwaarde van € 50.000 en een marktwaarde van € 200.000 intragroep over aan BV B. BV B verlaat de eenheid op 1 juni 2029, binnen de zesjaarstermijn. De stille reserve van € 150.000 wordt bij ontvoeging belast. VPB-last: tot € 38.700.

Verliezen blijven bij de moeder

Verliezen die zijn geleden tijdens het bestaan van de fiscale eenheid staan op de aangifte van de moeder. Een ontvoegde dochter neemt die verliezen niet mee. Zij begint na ontvoeging met haar eigen belastingpositie.

Verliezen die de dochter vóór de voeging had (voorvoegselse verliezen) blijven haar eigen verliezen, maar zijn alleen verrekenbaar met winsten die zij zelf na ontvoeging maakt.

Aansprakelijkheid loopt door voor oude schulden

Ontvoeging betekent niet dat de aansprakelijkheid voor VPB-schulden meteen stopt. Op grond van artikel 39 Invorderingswet 1990 blijft de ontvoegde maatschappij aansprakelijk voor belastingschulden die zijn ontstaan in de perioden dat zij deel uitmaakte van de eenheid. Dit is met name relevant als de moeder of een zustermaatschappij later in financieel zwaar weer komt.

Timing rond jaareinde

Veel ontvoegingen lopen samen met een verkoop van aandelen. Houd rekening met de volgende momenten:

• Bij verkoop per 1 januari van een jaar: de dochter is tot de datum van levering lid van de eenheid. De winst die zij in dat jaar tot de verkoopdag heeft gemaakt, valt in de geconsolideerde aangifte van de moeder.
• Bij verkoop midden in het jaar: er ontstaat een gebroken boekjaar voor de VPB-aangifte. Zowel moeder als dochter doen aangifte over een afgebroken periode.
• Wilt u de dochter per 1 januari ontvoegen, plan dan het verkooptraject zo dat de akte uiterlijk op 31 december 2026 passeert.

Is het altijd beter om de eenheid te houden?

Niet per se. Als de reden voor de voeging (verliesverrekening) is weggevallen, of als de dochter ophoudt een BV of NV te zijn, heeft ontvoeging soms de voorkeur. Weeg de 15ai-sanctie, de verliesposities en de aansprakelijkheidsrisico's af vóór u een beslissing neemt.

Lees meer over de nadelen in het artikel Nadelen van een fiscale eenheid VPB. Of ga naar Wat is een fiscale eenheid VPB? voor een overzicht van het hele regime.

Volgende stap

Overweegt u een nieuwe fiscale eenheid? Doe eerst de eligibility check om te zien of uw groep aan de vereisten voldoet. Bekijk ook: Fiscale eenheid aanvragen: zo werkt het.